Dinh dưỡng bổ sung (Phần 1)- Biết luật để bảo vệ bản thân

Con, mẹ cần hỏi thuốc này cái? Mẹ đang tìm hiểu thuốc mới này, kiểu như bồi bổ chức năng dạo này quảng cáo nhiều. Thấy có nhiều công dụng lắm, mà nguồn gốc ở Mỹ.

Thế người ta bán bao nhiêu một lọ?

Thuốc này cũng mắc à, khoảng 600 ngàn.

Nhẩm nhẩm… 600 ngàn là gần 30 đô. Thuốc bồi bổ chức năng gì mà mắc dữ vậy?! Thế mẹ có hỏi bác sĩ của mẹ chưa?

WOM

Cũng có nhưng mẹ không thấy hài lòng. Vì lúc nào hỏi về mấy cái này ổng cũng không có câu trả lời dứt khoát mà chỉ nói chung chung “em không khuyến khích bệnh nhân dùng mấy cái này. Nhưng nếu chị muốn dùng, thì chắc cũng không có hại. Còn lợi ích thì em không chắc chắn được vì những sản phẩm này không được kiểm nghiệm”.

Đây là hiện tượng phổ biến khắp nơi ở Việt Nam chứ không riêng mẹ mình. Mẹ thì tin tưởng khi mình tư vấn nên không uống thuốc linh tinh. Nhưng nhiều người bảo đảm khi bác sĩ trả lời không dứt khoát thì sẽ cho là bác sĩ dỏm. Còn nghe bà hàng xóm kể có ông thầy lang ở Mỹ Tho đập đập bệnh nhân hay rắc nước thần mà khỏi đau khớp hay vẹo cột sống thì rủ nhau đi chữa… Đây là sự khác biệt giữa suy nghĩ chữa bệnh theo y học thực chứng (evidence-based medicine) và cách tin tưởng vào những điều truyền miệng mà dân ta vẫn còn giữ thói quen (anecdotal evidence hay word of mouth).

Don’t take anything at face value

Sau nhiều năm học tập làm việc ở nước ngoài, một trong những kĩ năng sống quý giá nhất mình học được là đừng tin bất cứ cái gì chỉ bằng lời nói và bề nổi. Hệ thống giáo dục ở đây chú trọng việc dạy cho sinh viên cách suy nghĩ chứ không chỉ kiến thức. Kiến thức có thể quên nhưng cách tư duy sẽ còn nhớ mãi. Câu tiếng Anh ở trên  dịch chính xác hơn nghĩa là khi nghe một thông tin gì đấy, bạn đừng nên tin 100% sự việc là như thế. Là người làm y tế, mình lại càng cẩn trọng hơn khi đưa ra ý kiến lời khuyên cho người khác. Không có thông tin nào chỉ đúng về một phía, không có thuốc nào giúp giảm cân thần kì mà không có tác dụng phụ. Ngay cả dược thảo, những thuốc dân gian, hay vitamin, thực phẩm chức năng được cho là khá lành tính cũng có tác dụng phụ nếu dùng không đúng cách hoặc đúng liều.

Ở đây mình chưa bàn cụ thể về từng loại sản phẩm. Mình muốn đề cập tổng quát đến việc suy nghĩ phản biện (critical thinking) về thông tin của dinh dưỡng bổ sung hay thực phẩm chức năng. Trước khi muốn dùng một sản phẩm nào, chúng ta không thể chỉ nghe người quen giới thiệu mà nên phân tích và đánh giá thông tin đã có (như các thí nghiệm lâm sàng chứng minh tác dụng của sản phẩm) theo các cách nhìn khác nhau (cái lợi, cái hại, những điều cần lưu ý) một cách rõ ràng, lôgíc, đầy đủ bằng chứng, tỉ mỉ và công tâm.

Disclaimer: Những thông tin dưới đây được áp dụng cho các sản phẩm sản xuất cho thị trường Mỹ. Quy định ở Việt Nam thì mình không biết thế nào. Nhưng khi nào không biết chắc ăn, mình theo luật của Mỹ vì tất cả mọi sản phẩm đều được quản lý vô cùng chặt chẽ để bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng.

Đầu tiên hãy bàn về định nghĩa. Dietary/Nutritional supplement là gì?

Theo luật của Mỹ ban hành vào năm 1994 (Dietary Supplement Health and Education Act), dinh dưỡng bổ sung (dietary supplement) là một sản phẩm (ngoại trừ thuốc lá):

  • Được dùng để bổ sung vào dinh dưỡng hàng ngày
  • Có chứa một hay nhiều thành phần dinh dưỡng (như vitamin, khoáng chất, thảo dược, amino acid, hay các chất khác như là enzyme)
  • Được dùng bằng cách uống dạng viên (tablet), viên con nhộng (capsule), hay dạng lỏng (liquid)
  • Và phải được dán nhãn “dietary supplement” ngay trên bao bì

Mình dùng từ “dinh dưỡng bổ sung” thay vì “thực phẩm chức năng” để tránh cái nhìn không thiện cảm về các sản phẩm này. Ở Việt Nam nhiều công ty buôn bán thực phẩm chức năng không đoàng hoàng nên làm xấu hình ảnh và khiến người tiêu dùng e ngại về dietary supplement.

Tại sao dinh dưỡng bổ sung khác với thức ăn/thực phẩm nói chung?

Dinh dưỡng bổ sung không được dùng như thức ăn, hay là thay cho một bữa ăn. Nó chỉ có tác dụng bổ sung dinh dưỡng (supplement) chứ không thể thay thế (replace). Mình không biết ở Việt Nam bao bì được quản lý như thế nào, nhưng nếu đi mua hàng ở Mỹ, thức ăn (conventional food) phải mang nhãn “Nutrition Facts” có chứa thông tin về hàm lượng calo, chất béo, chất đạm, v.v. Ngược lại, dinh dưỡng bổ sung phải có nhãn “Supplement Facts” liệt kê các thành phần và hoạt chất trong sản phẩm.

Dinh dưỡng bổ sung khác với dược phẩm như thế nào?

Dietary supplement được quản lý bởi những luật lệ khác với dược phẩm. Quan trọng nhất là dietary supplement thường không được kiểm định qua các nghiên cứu lâm sàng và KHÔNG ĐƯỢC PHÉP liệt kê các tác dụng như “chẩn đoán, điều trị, phòng ngừa” một bệnh nào cả. Một số dinh dưỡng bổ sung có thể được liệt vào danh sách thuốc, như là Axit chất béo omega-3 được tìm thấy trong các loại đậu hạt. Với một liều lượng nhất định, được qua nghiên cứu lâm sàng theo quy định, và FDA chấp nhận thì dinh dưỡng bổ sung có thể được liệt vào dược phẩm và quản lý chặt chẽ như dược phẩm.

Các công dụng của dinh dưỡng bổ sung được phép quảng cáo

 Vì được quản lý khác với dược phẩm nên các công dụng được phép quảng cáo cũng khác (tiếng Anh là claims, từ này hơi khó dịch sang tiếng Việt). Có 3 loại claims khác nhau:

  • Health claim: claim về sức khỏe nói chung
  • Structure/Function claim: claim về cấu trúc và chức năng của cơ thể
  • Nutrient content claim: claim về liều lượng của các chất dinh dưỡng

Mình sẽ bàn cụ thể về mỗi loại claim khác nhau trong Phần 2 của chủ đề này. Nếu có nhu cầu tìm hiểu thêm, các bạn có thể tham khảo tại website của National Institute of Health.

Photo Source: Word of Mouth


Nếu các bạn có câu hỏi thì comment dưới hoặc Facebook Page của trang. Nếu có đăng lại bài, xin vui lòng dẫn nguồn tên mình và địa chỉ của trang. Cảm ơn mọi người đã theo dõi!

-Ngọc Bích

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s